azdelta  
                          
AZ Delta Roeselare    
Campus Wilgenstraat   Campus Brugsesteenweg Tel.  051-23.70.22
Wilgenstraat 2 Brugsesteenweg 90 Fax. 051-23.79.77
8800 Roeselare 8800 Roeselare  
webmaster: glen.forton@azdelta.be

Een woordje uitleg over:
- oorproblemen en   -operaties
- neusproblemen en -operaties
- sinusproblemen en -operaties
- duizeligheid
- oorsuizingen
- allergieën
- snurken en oplossingen
- schildklierproblemen
- stemproblemen
- keel- en stembandkanker

 

 
 
Stemproblemen bij zangers en professionele stemgebruikers

Stemathleten :

Zoals een sportbeoefenaar meer kans heeft om spierletsels op te lopen, wordt de larynx ( het strottenhoofd ) van een zanger of woordkunstenaar blootgesteld aan een hoger risico. Veel diagnostische en behandelingsprocedures bij performers met "hoog risico stemmen" zijn gelijkaardig aan de technieken gebruikt bij meer courante stemmisbruikers. Deze technieken zijn de laatste jaren echter erg verbeterd en meer georganiseerd. Bepaalde procedures zijn echter meer specifiek voor de "hoog risico groep" en de training- en stemhygiënische maatregelen zijn meer verfijnd en aangepast. Zo kunnen we de "hoog risico groep" van zangers en acteurs beschouwen als de "olympische athleten" van de professionele stemgebruikers met uitgesproken eisen en stemverwachtingen, waarbij de diagnostische en therapeutische methodes tot het uiterste dienen toegepast te worden.

Elk stemprobleem is uniek :

Elk stemprobleem dient als een unieke diagnostische puzzel te worden gezien, zeker bij een professionele stemgebruiker. Stemproblemen bij zangers of acteurs kunnen tot uiting komen door een klacht ( bv. toegenomen wilde lucht, toegenomen dag tot dag variabiliteit ) of door beperkingen van de stem ( bv. verlies van hoge tonen, moeite bij hoog en zacht zingen, meer moeite moeten doen bij het zingen of acteren, afgenomen uithouding). Het probleem doet zich meestal voor wanneer meer van de stem wordt gevraagd, weinigen hebben dan ook problemen met de gewone spreekstem.

Stemonderzoek :

Een gespecialiseerd stemonderzoek kan hier de oorzaak achterhalen. Het spreekt voor zich dat het achterhalen van de exacte oorzaak een absolute voorwaarde is om tot een optimale behandeling over te kunnen gaan. Een stemonderzoek dient te gebeuren door een zogenaamde foniater (dit is een neus-keel-oorarts met een bijzondere bekwaming in de stemleer), samen met een stemtherapeut of logopedist.
De aanvang van het probleem wordt besproken. Er wordt gepoogd mogelijke beïnvloedende factoren te achterhalen. De ernst van de klachten wordt nagegaan evenals de motivatie voor rehabilitatie.
Vervolgens worden via auditieve perceptie-analyse de zangstem-mogelijkheden en beperkingen nagegaan, zoals het maximale vocale bereik, luidheidmogelijkheden, controle-mogelijkheden, maximale fonatietijden e.d.

Strobolaryngoscopie:
Het stemapparaat zelf wordt visueel onderzocht dmv een strobolaryngoscopie. Tijdens stemgeving worden de stembanden bekeken in hun volle functie. Met een speciale belichtingstechniek (stroboscopie) worden de bewegende stembanden in vertraagde faze weergegeven, zodat ook zeer kleine onderliggende onvolmaaktheden of afwijkingen kunnen vastgesteld worden.

Voorbeelden van mogelijke stembandafwijkingen:
- stembandnoduli
- epidermoied cyste
- muceuze retentiecyste
- hemorrhagische poliep
- sessiele poliep
- sulcus glottidis
- capillaire ectasieën
- bilateraal diffuze polyposis ("Reinke’s oedeem", "smoker’s polyps")

Stemlabo:
Vervolgens wordt het stemgeluid digitaal geregistreerd en aan een computeranalyse onderworpen, waardoor via bepaalde stemoefeningen de objectieve stemparameters en ook de eventuele afwijkingen kunnen worden nagegaan

Nadien worden de bovenvermelde bevindingen besproken en worden instructies gegeven naar behandelingsmogelijkheden.

Behandeling:

Deze kan bestaan uit een niet-heelkundig regime en/of heelkunde:

Het niet-heelkundige regime voor zangers kan bestaan uit de volgende algemene raadgevingen:

1. Bewaken en onderhouden van een goede stemhygiëne:
Dit berust op basisregels voor stemhygiëne met betrekking tot beperking van nicotine, alcohol, koffie en een verantwoord gebruik van medicatie, voldoende vochtinname, evenals op het beperken van vocaal risicogedrag zoals praten of zingen met overmatig achtergrondlawaai.

2. Beperken van de stemactiviteit:
De persoonlijkheid is een belangrijke factor in het veroorzaken van kleine letsels (poliepen, zangknobbels enz.) op de stembanden en is even, of zelfs nog meer belangrijk dan vocaal belastende beroepen. Zangers worden aangeraden hun vocale output te beperken zowel persoonlijk als sociaal (vb. kooractiviteiten). Korte sessies met de zangleraar met nadruk op toepassen van een goede, gezonde zangtechniek is wenselijk, alsook het vermijden van een ‘krachtig stemgebruik’.

3. Goede stemtechniek:
Ontwikkelen van een efficiënte stemgeving dewelke zo weinig mogelijk belastend is voor de stembanden. Zoals het gebruik van een zachte spreekstem op een goede spreektoonhoogte (veel mensen spreken te laag). Bij het zingen nadruk op registeroverwicht (borst-falsetto) en niet enkel toename van frequentie of tonale focus.

4. Optimale medische behandeling voor maagzuur-reflux en allergie.

5. Logopedie/zangtherapie:
Soms wordt actieve aangepaste stemtherapie aangeraden met een variabele duur gaande van enkele weken tot 6 maanden.

Meestal geeft het hoger vermelde regime bij gemotiveerde patiënten binnen de 6 weken stemverbetering tot volledige genezing.
Zo niet moet aan heelkunde gedacht worden. Dit behelst microchirurgie, wat doorgaans onder een korte algemene verdoving gebeurt via daghospitalisatie. De vastgestelde afwijking, bijvoorbeeld een sulcus glottidis, wordt heelkundig verwijderd, al dan niet met behulp van een CO2-laser.
Korte zangsessies mogen reeds vroeg post-operatief gestart worden omdat de stembanden in feite biologische oscillatoren zijn die dynamisch dienen te helen. De korte zangsessies zijn ook belangrijk om de spiertonus te onderhouden. Terug publiek optreden dient individueel aangepast te worden. Een rustperiode van een tweetal maanden is meestal aan te raden.

Gezien zangers en acteurs een hoog-risico populatie betreffen voor het opnieuw ontwikkelen van stembandzwellingen, wordt deze patiënten aangeraden dagelijks stemoefeningen uit te voeren om zelf eventueel recidief van het stemprobleem vast te stellen. Het niet-heelkundig regime kan dan toegpast worden en enkel bij desondanks persisteren an het probleem dient de foniater opnieuw gecontacteerd te worden.

Aanbevolen lectuur

Bastian R.W. Vocal  fold microsurgery in singers. J. Voice. 1996;4:389-404.

Ingram DB, Lehman JJ. Management of high-risk performers in clinical practice. Current Opinion in Otolaryngology & Head and neck Surgery. 2000;8: 143-152.

 

 

 

 
 




 

Stemproblemen bij zangers en professionele stemgebruikers