azdelta  
                          
AZ Delta Roeselare    
Campus Wilgenstraat   Campus Brugsesteenweg Tel.  051-23.70.22
Wilgenstraat 2 Brugsesteenweg 90 Fax. 051-23.79.77
8800 Roeselare 8800 Roeselare  
webmaster: glen.forton@azdelta.be

Een woordje uitleg over:
- oorproblemen en   -operaties
- neusproblemen en -operaties
- sinusproblemen en -operaties
- duizeligheid
- oorsuizingen
- allergieën
- snurken en oplossingen
- schildklierproblemen
- stemproblemen
- keel- en stembandkanker

 

 
 
Heesheid aanpakken loont

De meeste mensen hebben wel eens last van heesheid. Doorgaans is het eerder een onschuldig verschijnsel en verdwijnt het spontaan binnen enkele dagen. Wanneer de heesheid langer dan 6 weken aanhoudt, mag men toch niet twijfelen en is een deskundig onderzoek aangewezen. In bijna alle gevallen is een afdoende behandeling mogelijk.

Iedereen kent de heesheid die het gevolg is van een banale verkoudheid of een keelontsteking. Door de ontsteking kan er wat extra slijm aanwezig zijn ter hoogte van de stembanden of kunnen die gezwollen zijn, zodat het spreken ons gedurende enkele dagen wat slechter afgaat. Hetzelfde gebeurt wel eens wanneer de stembanden het zwaar te verduren hebben gekregen tijdens een al te uitbundig feestje, een voetbalmatch of een andere luidruchtige bijeenkomst. Het stemmisbruik hoeft niet altijd bewust te zijn. Soms volstaat het al wanneer men zich gedurende enige tijd tegen achtergrondlawaai in verstaanbaar wil of moet maken om klachten te krijgen. Voor andere mensen kan een tijdje in een rokerige omgeving vertoeven al volstaan om "een ruwe keel" te krijgen.

Oorzaken
Bij heesheid klinkt de stem dus niet zoals we ze gewend zijn. Er zit wat ruis op. De klanken zijn niet zo mooi als we ze zouden wensen. Soms kunnen we bijna helemaal geen klank meer produceren, alleen nog wat ruw kraken of een ruisend geluid.
Heesheid is geen ziekte of aandoening op zich. Het is slechts een teken, een symptoom, dat er iets mis is met de stembanden. De oorzaken kunnen zeer verscheiden zijn en variëren van zuiver lichamelijk, bv. een verlamde stemband, tot een louter foutief gebruik van de stem. Meestal is er echter sprake van een combinatie van beide factoren. We overlopen de belangrijkste.

1- Foutief stemgebruik

Dit is één van de belangrijkste oorzaken van heesheid. Foutief stemgebruik leidt tot een irritatie van de stembanden, die daardoor opzwellen zodat ze niet meer optimaal hun werk kunnen doen. De overbelasting kan occasioneel zijn, bv. naar aanleiding van een feestje of een andere gebeurtenis waaraan men luidkeels deelgenomen heeft. In zulke gevallen zou men misschien beter van stemmisbruik spreken. Enkele dagen rusten volstaat gewoonlijk om de zaak op te lossen. Er kan ook sprake zijn van een continu foutief stemgebruik. Voor mensen die weinig praten, levert dit soms helemaal geen problemen op, maar voor mensen met een stemberoep, bv. zangers, marktkramers, leerkrachten, enz., ligt dit toch vaak anders. Zij zijn voor hun inkomen rechtstreeks afhankelijk van hun stem en stemproblemen hebben bijgevolg een stevige weerslag op hun leven.

Langdurige stemoverbelasting kan aanleiding geven tot het ontstaan van stembandknobbels. Deze afwijking ziet men vooral bij kinderen en volwassen vrouwen. Stembandknobbels zijn een verdikking aan de binnenkant van de stembanden. Men kan ze in zekere zin vergelijken met eeltplekken.

Foutief stemgebruik is niet altijd bewust. Een aantal mensen hebben een relatief zwakke stem. Dit kan aangeboren zijn. Deze mensen hebben veel sneller last van stemklachten dan mensen met een krachtige, luide stem.
Boeiend is overigens ook dat foutief stemgebruik vaak samenhangt met de persoonlijkheid of het karakter. Bij extroverte, expressieve en spraakvaardige mensen ziet men bv. vaker stembandknobbels dan bij mensen die meer gereserveerd zijn en minder snel en ook minder vaak praten.

2- Acute ontsteking

Verkoudheden en keelontstekingen komen ook veel voor als oorzaak van heesheid. De ontsteking kan een zwelling veroorzaken van de slijmvliezen in de keelholte en het strottenhoofd en kan gepaard gaan met een toegenomen afscheiding van slijmen die de normale werking van de stembanden verstoren. Meestal lost het probleem zichzelf op binnen enkele dagen, tesamen met de genezing van de infectie.

3- Opstijgend maagzuur (reflux)

Weinig bekend, maar waarschijnlijk toch een belangrijkere oorzaak dan veel mensen vermoeden, zijn oprispingen van maagsappen. Die zure oprispingen worden doorgaans niet opgemerkt omdat ze niet tot in de mond komen en omdat ze zich vooral ’s nachts voordoen. Het maagzuur komt echter wel voldoende ver om de keelholte, de luchtpijp en het strottenhoofd te irriteren en aanleiding te geven tot hardnekkige klachten als een kriebelhoest, keelpijn, heesheid, een gevoel van slijmen of een kropgevoel in de keel, enz. Wanneer men vooral ’s morgens klachten van heesheid heeft en wanneer deze klachten dan ook nog verbeteren in de loop van de dag, is de kans groot dat opstijgend maagzuur de oorzaak is.

4- Roken

Roken is niet de belangrijkste oorzaak van heesheid, maar wél van keelkanker. Rokers die klachten hebben van hardnekkige heesheid doen er dan ook goed aan meteen een NKO-arts te contacteren.

5- Spanningen

Spanningen kunnen een oorzaak zijn van stemproblemen, bv. wanneer men een grote groep moet toespreken, wanneer men bij de baas op het matje geroepen wordt, wanneer het allemaal wat té veel wordt door een samenloop van problemen, enz. Onder zulke gespannen omstandigheden is men niet altijd even stemvast en wanneer men dan toch wil of moet spreken, kan dit tot overbelasting leiden.

6- Andere oorzaken

Nogal wat oudere mensen klagen ook van heesheid, een probleem dat lijkt toe te nemen met de  leeftijd. Het gaat dan eerder om een vorm van stemzwakte of fonasthenie. Daarnaast zijn er nog een reeks factoren die een rol kunnen spelen bij heesheid zoals hormonale stoornissen, een beschadiging van het strottenhoofd door een ongeval of een chirurgische ingreep, zenuwstoornissen, spanningen, de menstruele cyclus, gezwellen aan het strottenhoofdn enz.

Wanneer naar de arts ?

Over een eenmalige, kortdurende fase van heesheid hoeft men zich geen zorgen te maken. Men doet er echter goed aan contact met een arts op te nemen en verder te gaan voor gespecialiseerd onderzoek wanneer :

  • Men frequent last heeft van stemproblemen ;
  • De problemen langer dan enkele weken aanhouden ;
  • De heesheid gepaard gaat met pijn of slikproblemen, het ophoesten van bloed ;
  • Bij een compleet stemverlies of een ernstige verandering van het stemgeluid dat langer dan enkele dagen aanhoudt.

Onderzoek

Doorgaans kan de NKO-arts reeds veel afleiden uit een eerste gesprek. Hierbij vraagt de arts niet alleen naar het stemgebruik tijdens de voorbije periode, maar luistert en kijkt hij ook naar specifieke aspecten van het stemgebruik, bv. spanningen, bevingen, de ruwheid van het geluid, tekenen van vermoeidheid, enz.

  • Normaal wordt vervolgens de hals langs buiten bekeken en betast en volgt daarna een inspectie van de stembanden, een zogenaamde  laryngoscopie. De arts bekijkt de stembanden terwijl u rustig in en uit ademt en ook terwijl u stem geeft.
  • Het onderzoek kan aangevuld worden met stroboscopie. Bij dit onderzoek worden de stembanden met korte lichtflitsen beschenen. Dit vertraagt schijnbaar het trillingspatroon van de stembanden zodat de trillingen beter bekeken kunnen worden.
  • Daarnaast volgt nog een stemonderzoek waarbij de arts vraagt om op een aantal specifieke wijzen te spreken, bv. een klank lang aanhouden, enz. Het stemgeluid wordt hierbij geregistreerd en dan aan een computeranalyse onderworpen.
  • Bij een vermoeden van zure oprispingen kan een aangepaste pH meting aangewezen zijn, zeker wanneer die oprispingen niet onderdrukt kunnen worden met geneesmiddelen.

Indien deze onderzoeken niet voldoende gegevens opleveren en er geen duidelijk diagnose is, kunnen er nog bijkomende onderzoeken nodig zijn,  zoals een meting van de elektrische activiteit van de strottenhoofdspiertjes ( een elektromyografie ), radiologische opnamen van de longen, een CT-scan van de hals, enz.

Behandeling

De behandeling wordt afgestemd op de diagnose en de oorzaak van de problemen.

  • De stem laten rusten is een belangrijk onderdeel van de aanpak van heesheid. Rusten is echter niet het enige wat men moet doen. De stem moet aangepast zijn aan de belasting die haar te wachten staat. Wanneer u gedurende een week bv. een sportkamp moet leiden, terwijl u normaal uw stem weinig gebruikt, doet u er goed aan vooraf de nodige oefeningen te voorzien. Doet u dit niet, dan zal u waarschijnlijk met stemproblemen te maken krijgen gedurende die week. Overleg met de arts en een logopedist hoe u uw stem best onderhoudt en voorbereidt. Wacht hiermee niet te lang. Het duurt immers enige tijd vooraleer uw stem voldoende getraind is.
  • Foutief stemgebruik wordt vooral behandeld via een logopedische begeleiding, waarbij men de beginselen van stemhygiëne aangereikt krijgt en de stem via oefeningen op een minder belastende manier leert gebruiken. Via luister- en voeltechnieken leert men het eigen stemgebruik te observeren en te controleren. Men leert de spreektoonhoogte aanpassen, een beter gebruik te maken van de natuurlijke draagkracht van de stem, hoe men de betrokken spieren kan ontspannen, enz.
  • Wanneer de stemoverbelasting het gevolg is van omgevingsfactoren, zoals werken in een lawaaierige kinderklas of fabriekshal (al dan niet met oorkleppen op) of samenwonen met iemand met gehoorproblemen, ligt de oplossing vaak minder voor de hand.
  • Stembandknobbels kunnen heelkundig behandeld worden, maar meestal hoeft dit niet en volstaat een logopedische aanpak.
  • Poliepen  en  kleine tumoren kunnen heelkundig weggehaald worden. Meestel gebeurt dit met een laser.
  • Zure oprispingen kunnen vaak met enkele eenvoudige maatregelen vermeden worden, zoals het hoofdeinde van het bed hoger plaatsen, na het avondmaal niets meer eten, enz.
  • Verlamde stembanden kunnen vaak goed behandeld worden met nieuw ontwikkelde chirurgische technieken.
  • Strottenhoofdkanker vraagt vaak een ingrijpende behandeling, zoals onder andere het verwijderen van heel het strottenhoofd of delen ervan. Door de invoering van nieuwe technieken zijn deze ingrepen tegenwoordig veel minder verminkend. Soms neemt men enkel de zieke delen weg en kan men het strottenhoofd nadien in zeker mate reconstrueren.

De complexe taak van het strottenhoofd

Het strottenhoofd ( larynx ) vervult verschillende functies tijdens het slikken, het spreken en het ademen. Spreken is het gevolg van drie door elkaar heen vloeiende processen : het produceren van een luchtstroom en trillingen van de stembanden, die voor geluid zorgen en het omvormen van dat geluid tot verschillende klanken die we gebruiken om met elkaar te spreken. De longen dienen als krachtbron voor de luchtstroom die de stembanden doet trillen.  Het geluid wordt uiteindelijk voortgebracht door trillingen van de slijmvlieslagen op die plaats waar de stembanden elkaar kunnen raken: de stemspleet.
Elke wijziging van de toestand van de stembanden heeft een invloed op het geluid dat we produceren.  Dit verschijnsel wordt bewust gebruikt om te kunnen spreken.  Via diverse spieren in en om het strottenhoofd passen we de positie, de spanning, de lengte en het volume van die stembanden voortdurend aan.  Op die manier beïnvloeden we de toonhoogte en de klankkleur van het geluid.
Ongewenste veranderingen door ziekte en ongevallen hebben ook een invloed op de kwaliteit van de geluidsproductie.
Uiteindelijk gebruiken we ook de keel-, mond- en neusholte en de tong en de lippen om de klanken te produceren die we willen. Dat kan gaan van duidelijk geartikuleerd spreken tot zingen en roepen.
Elke beïnvloeding van één van de elementen van het klankkanaal heeft een invloed op de uiteindelijke klank die voortgebracht wordt. Eén van de meest banale voorbeelden is een verstopte neus bij een verkoudheid die verstaanbaar spreken érg moeilijk maakt.

Stemhygiëne: hoe en wat?

Zorgvuldig omgaan met de stem is een integraal onderdeel van heesheid en andere stemproblemen.

  • Tracht een zeker stembewustzijn aan te kweken. Veel mensen zijn zich niet bewust van de wijze waarop hun stem werkt en ook niet van de wijze waarop ze hun stem gebruik. Dit vergroot het risico dat ze hun stem niet correct belasten wanneer omstandigheden hen daartoe dwingen, zoals bv. wanneer ze een grote groep mensen moeten toespreken of wanneer er veel storend lawaai is.
  • Tracht uw stem  niet onaangepast te belasten. Overbelasting kan ontstaan door excessief roepen tijdens sportwedstrijden, over sterk achtergrondlawaai heen te praten, langdurig te fluisteren, zeer frequent de keel te schrapen, wilde geluiden te maken wanneer u moet geeuwen, langdurig te praten wanneer u verkouden bent of een keelontsteking hebt, enz.
  • Tracht zoveel mogelijk met een natuurlijke stem te spreken.

Bij heesheid doet u er goed aan ook rekening te houden met de volgende aanbevelingen.

  • Drink voldoende, vooral water.
  • Stop met roken en vermijd berookte lokalen.
  • Vermijd sterke dranken en pikante voedingsmiddelen die de keel kunnen irriteren.

Niet te licht over heesheid heen stappen.

Onze stem is, naast het gehoor en het zicht, het belangrijkste middel van communicatie en omgang met andere mensen. Jammer genoeg worden heesheid en gelijkaardige stemklachten nog al te vaak niet als een echt probleem aanzien, soms ook door artsen. Mensen die met erge stemproblemen te maken krijgen, kunnen nochtans sterk geïsoleerd raken en de kwaliteit van hun leven kan een sterke duik nemen. Daarom stapt men best niet al te licht over stemproblemen heen. Men mag zich ook niet laten geruststellen door de vaststelling dat een probleem van heesheid niet te wijten is aan kanker en dat men dan de boel gerust op zijn beloop mag laten. Er zijn duidelijke richtlijnen voorhanden om uit te maken wanneer iemand met heesheid er goed aan doet om naar een arts te stappen. Er zijn ook goede behandelingen voorhanden waarmee de meeste gevallen van heesheid uitstekend verholpen kunnen worden. U kunt er alleen maar wel bij varen dat uw stem het goed blijft doen, zodat u optimaal contact kunt blijven houden met de mensen die rondom u leven.

 

 

 

 
 


stembanden

 

Stemproblemen bij professionele stemgebruikers en zangers: klik hier